Wil je op de hoogte blijven van de weblog door een email als er iets nieuws gepost word?

Vul dan hier je email in en klik op aanmelden.

Voeg je bij 237 andere abonnees

pioniers zeep

Jullie zullen wel denken, wat is dat nu weer. Mijn facebook volgers weten wel wat ik bedoel. Ik ben in ieder geval blij dat ik via de oude weg weer in staat ben foto’s te plaatsen dat maakt het blog zo veel gezelliger. Alleen jammer dat ik daarvoor achter de laptop moet gaan zitten.

 

Maar nu mijn zeep verhaal. Jaren terug was ik op internet aan het onderzoeken hoe ik allerhande dingen zelf kon maken van niks. Of te wel dat ik niet eerst naar een winkel moet rennen om alles te kopen voor wat ik wil. Zo kwam ik bij zeep maken. Maar alles wat ik daar over vond, moest ik loog gaan kopen. Nee, dacht ik. Zeep bestaat al van voor de winkels en fabrieken, dus dat moet anders kunnen. En jawel, ergens heb ik gelezen dat de pioniers vrouwen zeep maakten van potas en vet. Toen begon mijn zoektocht pas echt.

 

Alles wat ik er over kon vinden was hoe ik de loog uit de as kon krijgen, ook hoe ik ongeveer kon meten dat de loog sterk genoeg zou zijn voor zeep maken. Dat je vet moest smelten en mengen met de loog, en dat je er alleen zachte zeep van kon maken. Maar ik had gelezen dat ze in de pionierstijd stukken zeep maakten. Nah ga daar maar eens uit komen. Heel internet omgekeerd wat zijn de hoeveelheden en hoe wordt het uiteindelijk een stukje zeep. Het kwam er op neer dat ik het echt zelf moest gaan uitzoeken want de enige echte stukken zeep waar je een beschrijving en recepten van kan vinden is met loog uit een potje kant en klaar. Dus ben ik een aantal jaren elke winter aan het klooien gegaan.

 

Keuken op zijn kop, allerhande brouwsels op het fornuis, waarvan er veel op de mesthoop terecht zijn gekomen. Ook waarvan er veel een zachte tot blubber substantie werden, maar wel als zeep gebruikt konden worden. Met als gevolg dat de familie hier met de meest wazige substanties zich konden wassen, want het moest getest worden. Dan vond ik het, zout dat moest er bij op het laatst dan zou de zeep boven komen drijven en dat zou hard worden. Nah, het resultaat was zeep met zout, werd niet gewaardeerd door mijn proefkonijnen.

 

Maar na dat ik van de week weer een pan leeg had gekiept in de tuin, was ik best pissig. HET MOEST KUNNEN. Ik lag in bed, met de bedoeling om te gaan slapen, maar die zeep zat me dwars. Dus ik dacht, ok, ik zit in een huifkar ergens in de wildernis. Ik heb wat potten en pannen, wat mokken voor de koffie ofzo. Heb een voorraadje vet wat ik gesmolten heb van het gevangen voedsel, om mee te bakken en braaien. Een houtvuurtje wat as geeft. Ik weet hoe ik loog uit as moet krijgen, ik weet dat als ik dat met vet meng dat er zeep ontstaat. Ik heb geen weegschaal, thermometer of zeeptabellen, maar ik wil wel zeep hebben. Wat zou ik doen om een beetje verhoudingen te kunnen hebben, om van mijn schaarse vet waar ik zuinig mee moet zijn, toch een stuk zeep te hebben om lekker te poedelen. De mokken natuurlijk. Door de vele ervaringen had ik wel door dat ik meer loog dan vet nodig had. Dus laten we het simpel houden, twee bekers loog en een beker vet. Hoe simpel kan het zijn. En ja hoor, ik kan stukken zeep maken van asloog (potas) en vet.

 

Ik heb mijn vriendjes en vriendinnetjes op facebook beloofd dat als mijn zeep een tweede keer hard werd, ik het her ontdekte recept en eeuwenoude techniek zou vrij geven voor algemeen gebruik. Dus voor de zelfvoorzieners met houtkachels, of voor de vervente hobbyist hier een oude techniek van zeep maken.

 

Waarschuwing.

Allereerst moet ik wel waarschuwen, je bent met loog bezig dus officieel is het verstandig om met beschermende handschoenen, bril en kleding te werken, kinderen en huisdieren uit de buurt te houden. Zet een fles azijn in de buurt, mocht je onverhoopt een ongelukje hebben, azijn er over. Dit nutraliseerd de loog. Gebruik voor zeep maken roestvrijstaal of geemailleerde pannen. never nooit niet ijzer of aluminium omdat de loog dan je pannen opvreet. Moet je dus ook rekening mee houden met je bakjes, en roer gerei.

 

De as.

Het sterkste loog krijg je uit hardhout. Heb je geen hardhout kun je ook loog verkrijgen uit zachthout. Je hebt gewoon meer nodig om voldoende sterke loog te krijgen. Hoe witter de as, hoe beter. Vraag me niet waarom, dat zeggen ze op internet. Ik zelf let er niet op, net zo min op welk hout de kachel heeft gebrand, ik gebruik het gewoon. Als je loog uit as gaat halen, heb je te maken met een chemische reactie, en het wordt knap heet. De eerste keer dat ik dat eens moest zien, kwam ik daar achter. Ik deed het toen met een colafles omgebouwd tot filter en opvangbak. Die had het behoorlijk moeilijk en vervormde vervaarlijk, het is goed gegaan maar niet aan te raden. Ik gebruik nu een kaasvorm van hard plastic en een weckfles er onder, dit zet ik op een theedoek in mijn wasbak. Mocht het omvallen of iets dan wordt hooguit mijn afvoer schoon gespoeld.

 

Je hebt dus nodig een hitte bestendige bak met gaatjes. De gaatjes dek ik af met wat wc papier, je moet er voor zorgen dat er geen as bij je loog komt. De as doe je in dat filter en druk het goed strak aan, ik doe dat bij elke schep dan duw ik het even goed op elkaar. hou ruimte onder de rand over, want je moet er water op gieten. Er wordt aangeraden om regenwater of iets dergelijks te gebruiken. Aangezien hier al het regenwater bevroren is op het moment en ik geen zin heb om mijn jas aan te trekken en naar de andere kant van de tuin te lopen voor putwater, neem ik nu gewoon leidingwater. Ik kook het even in de snelkoker, en dan giet je het rustig over de as. Dit gaat pruttelen en sissen en het water zakt zachtjes door. Geef het rustig de tijd en ga niet te snel weer water bij gooien. Hoe rustiger, hoe sterker.

20170129_105957        20170129_110018

 

20170129_110054       20170129_110136    20170129_11044020170129_154109

 

Ik weet inmiddels ongeveer hoe sterk mijn loog is aan de hand van de kleur. Eeen mooie cognackleur zit je behoorlijk in de buurt. Als ik het even laat staan ontstaan er kleine kristallen onder in de pot, dat geeft aan dat de oplossing verzadigd is en mijn ervaring is dat het dan sterk genoeg is. Testen op sterkte kun je met een ei, die moet blijven drijven en je kan het ook met een kippeveer doen, die moet oplossen. Het ei is het makkelijkst. Is je loog niet sterk genoeg, moet je het verwarmen om het teveel aan water te laten verdampen tot je de juiste oplossing hebt. Hier een leuk voorbeeld https://www.youtube.com/watch?v=ZuzCD7EP1ZM , ik maak het op de zelfde manier als dit stel. Allen het loog doe ik dus anders, minder zooi en meteen sterker loog omdat je kan zien wat er uit komt. Wordt het waterig, haal ik de filter er af, gooi hem leeg en prop er nieuwe as in.

 

De verhouding heb ik al verraden, ik meet dus hoeveel loog ik heb. En dan gaan we naar het vet.

 

Het vet.

 

Je hebt verschillende soorten vet, ik weet er lang niet alles vanaf maar als je dat echt wilt weten kun je naar een willekeurige site over zeep maken gaan. Daar wordt meestal van alles uitgelegd. Je hebt harde en zachte vetten en dan heb je vette en minder vette vetten. Het is net wat je gebruikt hoe hard je zeep wordt. Gebruik je bv alleen olijfolie dat is zo vloeibaar als maar kan dan zal je zeep zoals we hem nu maken zeker zacht zijn. Van oudsher werd zeep met dierlijk vet gemaakt, dat is dus wat ik ook voornamelijk gebruik. Als wij dieren slachten, hebben ze een behoorlijke hoeveelheid vet, het meeste snijden wij er af en gaat in kleine stukjes gesneden in een pan. Dit verwarmen we langzaam en laten op deze manier al het vet vloeibaar worden. Je houd uiteindelijk wat kleine goudbruine brokjes over, die we uit laken lekken en zouten, lekker als snack of gaat in  porties de vriezer in en gebruiken we door stamppotten en zo. Het vloeibare vet gieten we door een doek in een pot en laten we afkoelen. Die potten worden donker en koel weg gezet en je hebt bakvet of tewel de ouderwetse reuzel. Deze is niet eeuwig houdbaar en gaat na een tijd een aparte geur geven. Ranzig vet noemen we dat, dit kun je niet meer gebruiken om je vlees lekker in te braden en zou je dus weg moeten gooien. Maar de pioniers gebruikten dus dit vet voor hun zeep, want er werd niks weg gegooid. Als je vet niet helemaal verzeept, weet ik uit ervaring, dat je zeep ranzig blijft ruiken. Gebruik je de zeep en spoel je hem af, ruik je niet ranzig en ben je gewoon schoon. Maar je kan dat uiteraard ook weg werken door wat lekkere bloemen olie er door te gooien. Als je vet wel helemaal verzeept, ruikt hij gewoon naar zeep.

Ganzenvet is keihard, heeft ook een hoog smeltpunt maar zoals cocosvet is hard onder de 24 C graden volgens mij. In ieder geval als het warmer word in huis, smelt je potje cocosvet tot een vloeibare staat. Dus dat is waar je voor je zelf even naar moet kijken. Dierlijk vet in je zeep zorgt ook voor een enorm zachte huid na gebruik, is onze ervaring. Je kan bij een slager vet kopen en zelf smelten of vragen of hij reuzel heeft. Dit kan van alle dieren.

Dan heb je nog de mogelijkheid van bijenwas. Bijenwas heeft een heel hoog smeltpunt dus dit zou je een x hoeveelheid toe kunnen voegen om je zeep harder te maken. Zelf heb ik dit nog niet gedaan maar ga het zeker proberen.

 

Verder met de zeep.

 

Ik ga simpele maten nemen, jullie kunnen dat zelf wel in maatbekers naar ml, l etc over zetten. Twee kopjes loog doen we in een pannetje en een kopje gesmolten vet in een ander pannetje. Ik zet beide pannetjes op het vuur om ze te verwarmen, niet naar kookpunt nergens voor nodig. Ze moeten ongeveer even warm zijn, ik voel gewoon even aan de pannen, en ik verbrand mijn vingers niet dus ik werk niet heel heet. Vuur onder de pannen uit.

 

Een roer ding van hout of roestvrijstaal of zo. En dan giet je de loog rustig bij het vet terwijl je roert. Never nooit niet je vet bij loog dat schijnt special effects te geven, ik heb het maar nooit getest. Dus je loog rustig in het vet gieten en roeren. Je ziet meteen dat het gaat reageren met elkaar.

    20170129_154705   20170129_161048

 

 

 

 

20170129_161426  

 

En dan neem ik mijn pan mee naar de bank, en ga rustig terwijl ik tv kijk of zo zitten roeren. Net zoals in dat filmpje. Roeren is belangrijk, hoe meer het vermengt hoe dikker het wordt. je kan in het filmpje zien waar je naar toe moet roeren. Mocht het zo zijn dat de kinderen je zitten te vervelen of de buuf net op de koffie komt terwijl jij zit te roeren, en je dus genoodzaakt bent om je pan aan de kant te zetten. Is niet fijn, maar geen ramp. Je zal alleen zien dat als je bij je pan terug komt het weer totaal gescheiden is. Geen paniek, gaan zitten met je pan en weer beginnen met roeren, in het begin misschien even wat steviger maar je bent zo weer terug op waar je gebleven was. Op zeep sites zie je ze allemaal met staafmixers hun zeep mengen. Ik heb dat nog nooit gedaan omdat ik maar een staafmixer heb en die niet in de zeep ga duwen. Maar ik denk ook dat met deze zeep omdat je met een ander soort loog werkt, er langer geroerd moet worden en ik niet weet of de staafmixer dat aan kan. Dat is dus op jullie eigen risico als je het zo wilt proberen.

 

20170129_161616

 

Als je zeep substantie mooi dik is, kun je er dus geurtjes en bloemetjes aan toe voegen, kleurtjes heb ik ook wel gezien. Dat kan je op willekeurig welke zeepsite bekijken. Hoe je, je zeep op kunt pimpen. In een mal gieten, ik gebruik halve melkpakken etc, die zijn makkelijk van je zeep af te krijgen. En dan op een koele plek af laten koelen en uitharden. Een kleine hoeveelheid is de volgende dag al goed, ik heb nu een wat grotere hoeveelheid gemaakt. En hij voelde aan de bovenkant al prima, maar als ik in de zijkanten kneep (ook voordeel van een melkpak) voelde het nog wat zachter, dus ik laat het nu wat langer staan. Voor ik het uit de mal haal en in gebruiksstukjes snij.

 

20170129_174818   20170129_174746

 

20170129_175120

 

Zo maak ik nu mijn zeep, en op deze manier zou je dus in alle omstandigheden voor je persoonlijke hygienen kunnen zorgen. Buiten dat, is het erg leuk om te doen. Mocht je het gaan proberen, hou rekening met je harde en zachte vetten. De bovenstaande zeep is gemaakt van een groot gedeelte ganzenvet en een paar lepels cocosvet en wat rozenolie. Mocht je gaan experimenteren en wordt je zeep niet hard, gooi het niet meteen weg. Giet het in een handzame pot of emmertje ofzo. Dan kan je het altijd nog gebruiken als zachte zeep bij de wasbak in de keuken of zo. Hoewel wij het ook gewoon gebruikte onder de douche dan. Dit loog uit potas is lang niet zo agressief als het loog uit een potje. Dus je zeep zal geen zes weken nodig hebben om te kalmeren. Je kan de zeep testen door er met je tong tegen aan te houden en als er actief loog in zit schijnt dat het gevoel te geven alsof je aan een battrij likt. Ik heb het wel eens geprobeert, er gebeurde niks, behalve dat ik heel lang een zeep gevoel in mijn mond had dus doe dat niet meer. Wij gebruiken de volgende dag al rustig de zeep. Meestal probeer ik een klein beetje op mijn hand met een fles azijn er naast. Maar ik heb nog nooit de azijn nodig gehad. Maar je kan ook het zekere voor het onzekere nemen. En als je de zeep in stukjes hebt gesneden ze nog een tijdje op een koele geventileerde plek laten narijpen.

 

Groetjes Diane.

 

 

 

5 Responses to pioniers zeep

  • Leuk artikel. Ook ik maak eigen gemaakte zeep. Ik ga dit zeker proberen.

  • Ik had voor de Kerst zoo een zin in Taai-Taai. Daar moet ook potas in om de juiste smaak te bereiken heb ik ergens gelezen.Dus heb ik in Deutschland in een drogisterei een zakje van gekocht.Maar dan heb ik het toch niet gemaakt,aleen aan die poeder geproeft….het smaakt afschuwelijk! Ik doe nu het schaapenvet door het kippenvoer.Wij hebben 10 kippen en nu met die strenge vorst (-10 en meer) hadden wij toch iedere dag weer 3-5 eieren in de ruif gevonden.En iemand heeft ook noch verteld dat hun in plaats van afwasmiddel de as voor de afwas van melkgerei gebruikt hebben om het vetvrij te maaken.Dus dat heb ik ook geprobeert maar afwasmiddel werkt daarvoor wel beeter…

  • wat een mooi verhaal, lekker zelf alles maken, mooi hoor!!!

  • Een geweldig goede beschrijving !!!! Dat hadden wij net nodig toen wij zeep van frituurvet gemaakt hebben.Het was aleen zo maar een proefje omdat wij ons verfeelt hebben.Het werd bij ons niets, aleen een grote pruttel….Maar de vloer werd bij ons wel heel mooi schoon….
    Groetjes van Janka

    • Ja precies ook al lijkt het nergens op. Het blijkt toch wel schoon te maken. Daarom niet weg gooien. En frituurvet is wel handig om dat eerst schoon te maken door het te verwarmen door een filter te schenken zodat je de korreltjes kwijt bent. Ook het vet van uitgebakken bacon etc kan je hiervoor gebruiken. Maar als je je weer verveelt kun je het nog een keer proberen haha.

Reakties zijn welkom.

advertentie